پاسخ: ترموس
معادل پنجحرفی و رایج «فلاسک» در جدول است.
در سرنخهای کوتاه جدول، نام یک وسیله گاهی با نام قدیمیتر، تجاری یا رایج آن خواسته میشود. برای «فلاسک»، واژهای که دقیقاً همین نقش را دارد ترموس است؛ ظرفی عایق برای نگهداشتن نوشیدنی در دمایی نزدیک به دمای اولیه. این جواب از پنج حرف «ت، ر، م، و، س» ساخته میشود و از نظر تعداد خانه نیز با صورت متداول این سرنخ سازگار است.
خوانش: تِرموس. این اسم در فارسی برای همان ظرف دوجدارهای به کار میرود که چای، آب جوش یا نوشیدنی سرد را برای مدتی گرم یا سرد نگه میدارد. بنابراین پیوند آن با سرنخ، پیوندِ مترادفی است و به بازی لفظی پیچیدهای نیاز ندارد.
چرا «ترموس» دقیقاً به فلاسک میخورد؟
فلاسک معمولی یک محفظه داخلی و یک پوسته بیرونی دارد. فضای میان این دو جداره تا حد زیادی از هوا خالی شده است تا انتقال گرما کند شود. درپوشِ نسبتاً عایق نیز مسیر تبادل هوا با بیرون را محدود میکند. حاصل این ساختمان آن است که مایع گرم دیرتر سرد و مایع سرد دیرتر گرم میشود. «ترموس» نامی است که در کاربرد عمومی برای همین نوع ظرف جا افتاده و در فرهنگهای فارسی نیز بهصورت مستقیم برابرِ فلاسک آمده است.
نکته ظریف این است که ترموس گرما یا سرما تولید نمیکند. کار آن کاهش سرعت تبادل حرارت است. اگر چای ولرم در آن ریخته شود، خودبهخود داغ نخواهد شد؛ همانطور که آبِ همدمای محیط را سرد نمیکند. پس تعریف دقیقترش «ظرف عایقِ نگهدارنده دما» است، نه وسیله گرمکننده.
سه جزء که معنای واژه را روشن میکنند
مایع در مخزن درونی قرار میگیرد؛ این بخش در نمونههای مختلف ممکن است شیشهای یا فلزی باشد.
کمشدن هوای میان جدارهها، رسانش و همرفت گرما را محدودتر میکند.
بستهبودن دهانه، تماس هوای داخل و خارج و نشت مایع را کاهش میدهد.
سطوح داخلیِ بازتابنده نیز میتوانند سهم انتقال گرما از راه تابش را کمتر کنند. همین مجموعه است که ترموس را از یک بطری ساده جدا میسازد. بطری فقط مایع را حمل میکند، اما طراحی ترموس مشخصاً برای آهستهکردن تغییر دما شکل گرفته است.
املای جواب و شکلهای نزدیک
صورت اصلی برای این جدول: ترموس
صورت «ترمس» نیز گاهی در فرهنگها یا نوشتهها دیده میشود، اما وقتی پاسخ ذخیرهشده و شمار خانهها بر «ترموس» دلالت دارد، حذف حرف «و» درست نیست. همچنین «فلاسک» املای درست نام وسیله است؛ نوشتن «فلاکس» جابهجایی دو حرف پایانی و مربوط به این ظرف نیست.
واژه ترموس در آغاز با یک نام تجاری شناخته شد و سپس در بسیاری از زبانها چنان رواج یافت که مردم آن را برای خودِ ظرف عایق به کار بردند. نام تجاری از واژهای یونانی مرتبط با گرما گرفته شده است. این پیشینه توضیح میدهد چرا در یک سرنخ فارسی، دو وامواژه «فلاسک» و «ترموس» میتوانند بهجای هم بنشینند.
ترموس با قمقمه یکی نیست
ترموس
ویژگی تعریفکنندهاش عایقبودن و حفظ نسبی دمای محتویات است. شکلهای رومیزی، سفری، غذابر و بطریمانند آن همگی میتوانند در این گروه قرار بگیرند.
قمقمه
در اصل ظرف قابلحمل آب است و عایق حرارتی بودن شرطِ نام آن نیست. بعضی قمقمههای امروزی دوجدارهاند، اما هر قمقمهای ترموس محسوب نمیشود.
به همین دلیل، اگر سرنخ فقط «ظرف آب» یا «آبدان مسافر» باشد، قمقمه ممکن است پاسخ مناسبی باشد؛ ولی برای سرنخ صریح «فلاسک»، «ترموس» معادل مستقیمتر است. عبارتهایی مانند «ظرف عایق»، «نگهدارنده چای» یا «ظرف حفظ دما» نیز معمولاً همین جواب را نشانه میروند.
کاربرد واژه در جمله
«برای مسیر طولانی، چای را در ترموس ریختیم.»
«ترموسِ سرد، دمای نوشیدنی را برای چند ساعت بهتر حفظ کرد.»
«پیش از بستن درپوش ترموس، لبه آن را خشک کرد.»
در هر سه نمونه، میتوان «فلاسک» را جایگزین «ترموس» کرد بیآنکه هسته معنای جمله تغییر کند. این آزمونِ جایگزینی دلیل زبانی دیگری برای تناسب جواب با سرنخ است. بااینحال در گفتار امروز ایران، «فلاسک» از «ترموس» رایجتر به گوش میرسد؛ جدول از واژه دوم استفاده میکند چون مترادفی کوتاه، شناختهشده و مناسب شبکه حروف است.
پیشینه کوتاه ظرف خلأ
پایه علمی این وسیله به ظرف خلأیی بازمیگردد که جیمز دیوئر، دانشمند اسکاتلندی، در اواخر سده نوزدهم برای کارهای آزمایشگاهی ساخت. قرارگرفتن یک ظرف درون ظرف دیگر و کمکردن هوای فضای میان آنها، راهی مؤثر برای ثابتتر نگهداشتن دمای مواد بود. این ایده بعداً با بدنه مقاومتر، درپوش مناسب و شکل قابلحمل به کالایی خانگی تبدیل شد.
بنابراین «فلاسک دیوئر» بیشتر نام علمی و تاریخی ساختمان ظرف است، درحالیکه «ترموس» در کاربرد روزمره و جدول به محصول آشنای خانه و سفر اشاره دارد. این دو از یک فناوری سخن میگویند، اما جایگاه زبانیشان متفاوت است: یکی توصیفی و علمی، دیگری نام رایج کالا.
اگر تعداد خانهها متفاوت بود
پاسخ اصلی این سرنخ پنجحرفی است: ترموس. اگر طراح جدولی صورت دیگری از سرنخ را با تعداد خانه متفاوت آورده باشد، باید احتمال تفاوت در املای قراردادی یا منظور خاص سرنخ را سنجید. «ترمس» شکل چهارحرفیِ دیدهشده در بعضی منابع است، ولی برای این عنوان جای پاسخ ثبتشده را نمیگیرد. «قمقمه» هم شش حرف دارد و، افزون بر تفاوت تعداد، از نظر معنا عامتر است.
در نوشتن حروف داخل خانهها، «تِ» آغاز واژه نشانه جداگانهای نمیخواهد و حرکت کوتاه نوشته نمیشود. ترتیب کامل حروف چنین است: ت ـ ر ـ م ـ و ـ س. وجود «و» پیش از حرف پایانی، تفاوت اصلی «ترموس» با صورت کوتاه «ترمس» است.
جمعبندی واژه: فلاسک، ظرف دوجداره و عایق نگهداری نوشیدنی است و معادل کلاسیک آن در جدول ترموس است. این پاسخ پنج حرف دارد؛ «ترمس» فقط گونه املایی کوتاهتر است و «قمقمه» به ظرف حمل آب گفته میشود و الزاماً عایق نیست.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!