برای سرنخ «خرج شده» در این مدخل، پاسخ موردنظر مبذول است. این واژه هم از نظر نقش دستوری با عبارت سرنخ هماهنگ است و هم دقیقاً پنج حرف دارد: م، ب، ذ، و، ل. بااینحال، چون «مصروف» نیز یک واژه پنجحرفی و از نظر لغوی به معنای خرجشده است، تشخیص نهایی در یک جدول واقعی باید با حروف تقاطعی انجام شود. در ادامه روشن میشود چرا «مبذول» پاسخ اصلی این پرسش است و چه زمانی باید احتمال «مصروف» را جدی گرفت.
«مبذول» صفت مفعولی و به معنای خرجشده، مصرفشده، بذلشده یا بخشیدهشده است. این ویژگی دستوری مهم است، زیرا خود سرنخ نیز با ساخت «شده» یک حالت انجامیافته را میرساند، نه نامِ عمل خرجکردن را.
چرا «مبذول» با سرنخ «خرج شده» جور درمیآید؟
در جدول، طراح معمولاً میان «عمل»، «چیزِ مصرفشده» و «وضعیتِ پس از مصرف» تفاوت میگذارد. «خرج» میتواند اسم باشد، «خرج کردن» فعل است، اما «خرج شده» وصفِ چیزی است که پیشتر صرف، مصرف یا بخشیده شده است. «مبذول» دقیقاً همین وضعیت را بیان میکند؛ یعنی چیزی که بذل شده یا در راهی به مصرف رسیده است.
این واژه از خانواده «بذل» است. در فارسی، «بذل کردن» میتواند درباره مال، وقت، نیرو، کوشش، محبت یا توجه به کار برود. بنابراین «مبذول» فقط به پول محدود نیست. مالی میتواند مبذول شود، اما تعبیرهایی مانند «کوشش مبذول»، «توجه مبذول» یا «همت مبذول» نیز بر صرفشدن نیرو یا توجه دلالت دارند.
رقیب جدی: «مصروف»
«مصروف» نیز صفت مفعولی است و معنای «صرفشده، بهکاررفته یا خرجشده» میدهد. افزون بر این، مانند «مبذول» پنج حرف دارد. پس از نظر لغوی و شمار خانهها، هر دو پاسخ میتوانند برای یک سرنخ کوتاه مانند «خرج شده» ممکن باشند. تفاوت اصلی از بافت طراحی و حروف متقاطع به دست میآید.
مبذول
م ـ ب ـ ذ ـ و ـ ل. علاوه بر «خرجشده»، معنای «بذلشده» و «بخشیدهشده» نیز دارد. در تعبیرهای رسمی و ادبی آشناتر است.
مصروف
م ـ ص ـ ر ـ و ـ ف. به معنای «صرفشده» و «بهمصرفرسیده» است و در صورت سازگاری حروف تقاطعی میتواند پاسخ جدول دیگری باشد.
برای عنوان حاضر، پاسخ اصلی «مبذول» در نظر گرفته میشود. بااینهمه، یک حلکننده دقیق نباید «مصروف» را از نظر واژگانی غلط بداند. اگر خانه دوم «ب» یا خانه سوم «ذ» باشد، پاسخ بیدرنگ به سوی «مبذول» میرود؛ اگر خانه دوم «ص»، خانه سوم «ر» یا خانه پایانی «ف» باشد، «مصروف» محتملتر است.
تشخیص از روی الگوی خانهها
در هر دو پاسخ، حرف اول «م» و حرف چهارم «و» است؛ بنابراین این دو جایگاه بهتنهایی مسئله را حل نمیکنند. خانههای دوم، سوم و پنجم ارزش بیشتری دارند.
املای درست «مبذول»
حرف سوم کلمه «ذ» است. پیوند آن با «بذل» بهترین راه برای بهخاطر سپردن املاست: بذل ← مبذول.
اشتباه میان «ذ»، «ز»، «ض» و «ظ» در نوشتار فارسی رایج است، زیرا این حروف در تلفظ معیار امروز صدای نزدیک یا یکسان دارند. در این واژه، تکیه بر خانواده واژگانی از حفظکردن شکل ظاهری مطمئنتر است: «بذل»، «بذلوبخشش» و «مبذول» همگی با ذال نوشته میشوند.
معنای واژه در کاربرد واقعی
معنای پایه «مبذول» را میتوان «دادهشده یا صرفشده» دانست. بسته به اسمی که کنار آن میآید، ترجمه روان آن تغییر میکند. «مال مبذول» یعنی مالی که خرج یا بخشیده شده است؛ «کوشش مبذول» یعنی تلاشی که انجام یا صرف شده؛ و «توجه مبذول» یعنی توجهی که معطوف یا اختصاص داده شده است.
سه کاربرد روشن
در فارسی امروز، این واژه بیشتر در نثر رسمی، اداری و ادبی دیده میشود. در گفتوگوی روزمره معمولاً بهجای آن «صرفشده»، «خرجشده»، «بهکاررفته» یا «بخشیدهشده» میگوییم.
تفاوت «مبذول» با واژههای نزدیک
گزینههای مرتبط بر پایه تعداد خانهها
تعداد خانهها نخستین فیلتر است، اما نباید باعث انتخاب واژهای با نقش دستوری نامتناسب شود. گزینههای زیر فقط در بعضی جدولها و با توجه به صورت دقیق سرنخ قابل بررسیاند:
دامهای رایج هنگام پرکردن خانهها
نخستین دام، نوشتن «مبزول» بر پایه تلفظ است. دومین دام، انتخاب «بذل» فقط به دلیل نزدیکی معنایی، بدون توجه به تعداد خانهها و نقش دستوری است. سومین دام، قطعی دانستن هر پاسخ پنجحرفی پیش از بررسی تقاطعهاست؛ زیرا «مصروف» نیز از نظر معنی و طول رقیب واقعی است.
روش مطمئن این است که ابتدا پنجحرفی بودن را ثبت کنید، سپس به جایگاههای متمایزکننده نگاه کنید. در «مبذول» سه حرف تعیینکننده «ب، ذ، ل» هستند؛ در «مصروف» «ص، ر، ف». اگر هنوز هیچیک از این خانهها معلوم نیست، پاسخ را موقت بنویسید و با حل سرنخهای عمودی یا افقی پیرامون آن تأیید کنید.
پاسخ ثبتشده و مناسب برای «خرج شده در جدول» واژه پنجحرفی «مبذول» است. املای آن با ذال نوشته میشود و از نظر دستوری معنای خرجشده، مصرفشده یا بخشیدهشده را میرساند. «مصروف» نیز هممعنی پنجحرفی معتبری است، اما برای این مدخل پاسخ نهایی نیست و فقط زمانی جایگزین میشود که حروف متقاطع آن را تأیید کنند.
مبذول
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!