برای سرنخ کوتاه «کهنه» یک جواب یگانه وجود ندارد، چون این صفت هم میتواند «استفادهشده» معنی بدهد، هم «ساییده و از ریخت افتاده»، هم «قدیمی و دیرپا». با این حال، دو پاسخ ثبتشده یعنی مستعمل و مندرس کاملاً معتبرند و در جدولهای فارسی جزو انتخابهای اصلی به شمار میآیند. تفاوت تعیینکننده این است که مستعمل ۶ حرف دارد و بیشتر بر استفادهشدن تأکید میکند، اما مندرس ۵ حرف است و فرسودگی و ازریختافتادگی را میرساند.
دو پاسخ اصلی دقیقاً چه تفاوتی دارند؟
مستعمل ۶
یعنی چیزی که به کار رفته یا قبلاً استفاده شده است. یک شیء مستعمل ممکن است هنوز سالم و قابل استفاده باشد؛ پس این واژه الزاماً «پاره، خراب یا پوسیده» نیست. ترکیبهایی مانند «کالای مستعمل»، «کتاب مستعمل» و «قطعه مستعمل» همین معنای کارکرده یا دستدوم را میرسانند.
مندرس ۵
یعنی کهنه و فرسوده، معمولاً با نشانهای از ساییدگی، پارگی، رنگرفتگی یا نابودی تدریجی. «جامه مندرس»، «جلد مندرس» و «فرش مندرس» کاربردهای روشن آناند. اگر تصویر ذهنی سرنخ چیزی نخنما و از ریخت افتاده است، این گزینه از «مستعمل» دقیقتر خواهد بود.
بنابراین پاسخ ذخیرهشده را نباید به یک واژه تقلیل داد: هر دو جواب درستاند، اما برای دو سوی متفاوت معنای «کهنه». در یک جدول استاندارد، تعداد خانهها نخستین فیلتر است؛ بعد از آن، حروف تقاطعی و موضوع سرنخ تصمیم نهایی را میسازند.
پاسخ «کهنه» بر پایه تعداد حروف
همنشین سرنخ، معنی درست را آشکار میکند
- لباس، پارچه، فرش، کفش، جلد
- مندرس و ژنده از همه طبیعیترند. اگر فقط دو خانه دارید، رث گزینه جدی است.
- کالا، وسیله، کتاب، قطعه، دستگاه
- مستعمل یعنی استفادهشده یا دستدوم. «کارکرده» نیز از نظر معنا نزدیک است، هرچند پاسخ دقیق جدول به شمار خانهها بستگی دارد.
- ماشین، بنا، راه، تجهیزات
- فرسوده یا مستهلک مناسبتر است، زیرا سرنخ معمولاً به کاهش کارایی بر اثر عمر یا مصرف اشاره دارد.
- نان، شیرینی، خوراک پختنی
- بیات پاسخ معنایی دقیق است. «مندرس» و «مستعمل» برای خوراک به کار نمیروند.
- درد، زخم، بیماری، مشکل دیرپا
- مزمن انتخاب درست است؛ یعنی بیماری یا مسئلهای که مدت زیادی ادامه یافته و مقابل «حاد» قرار میگیرد.
- دوست، آشنا، عهد، کینه، سابقه
- دیرین یا دیرینه بهتر از واژههای مربوط به فرسودگی است. «دوست مندرس» از نظر معنایی نادرست، اما «دوست دیرین» طبیعی است.
- اثر تاریخی، شیء نفیس، بنای قدیمی
- عتیق یا عتیقه وقتی مناسب است که قدمت با ارزش تاریخی یا هنری همراه باشد؛ هر چیز کهنهای عتیقه نیست.
- فکر، روش، قانون یا اصطلاح از رواج افتاده
- منسوخ یا گاهی قدیمی دقیقتر است. اینجا «کهنه» معنای ازمدافتاده میدهد، نه لزوماً فرسوده یا استفادهشده.
چطور میان جوابها انتخاب کنیم؟
املای درست و دامهای پرتکرار
- مندرس با «س» نوشته میشود، نه «مندرث» یا «منذرس». برای معنای لباس یا شیء فرسوده، شکل معیار همان «مندرس» است.
- مستعمل حرف «ع» دارد و حذف آن، یعنی نوشتن «مستمل»، غلط املایی است. این واژه از خانواده «استعمال» است.
- رث فقط دو حرف دارد و با «ث» پایان مییابد. کوتاهی آن باعث شده در جدولهای کمخانه و دشوار کاربرد ویژهای پیدا کند.
- ژنده چهار حرفی است، در حالی که ژند سه حرف دارد. هر دو به فضای جامه پاره و کهنه نزدیکاند، اما شکل مورد نیاز را تعداد خانهها تعیین میکند.
- نو پاسخ «کهنه» نیست؛ متضاد آن است. فقط وقتی سرنخ عبارتی مانند «ضد کهنه» یا «مقابل کهنه» داشته باشد، «نو» درست خواهد بود.
- بایگانی مترادف مستقیم «کهنه» نیست. پرونده قدیمی ممکن است بایگانی شود، اما خود واژه «بایگانی» معنای نگهداری و آرشیوکردن دارد، نه کهنهبودن.
- عتیق و عتیقه را برای هر چیز فرسوده به کار نبرید. این دو بیشتر بر قدمت، پیشینگی و گاهی ارزش تاریخی تأکید دارند، نه پارگی و استهلاک.
پرسشهای کوتاه حلکنندگان
آیا جواب چهارحرفی «کهنه» میتواند مندرس باشد؟
خیر. «مندرس» پنج حرف دارد. برای چهار خانه، با توجه به زمینه، «ژنده»، «بیات»، «مزمن» یا «عتیق» را بررسی کنید.
آیا «مستعمل» همان «فرسوده» است؟
همیشه نه. مستعمل یعنی استفادهشده؛ فرسوده یعنی در اثر زمان یا کار، ساییده و ضعیف شده. یک وسیله میتواند مستعمل ولی همچنان سالم باشد، یا هم مستعمل و هم فرسوده باشد.
برای دو خانه، پاسخ قطعی چیست؟
اگر خود سرنخ دقیقاً «کهنه» باشد و پاسخ دو حرف بخواهد، «رث» محتملترین جواب مستقیم است. «نو» فقط در صورت وجود نشانهای از تضاد درست میشود.
برای پنج خانه، اول کدام واژه را امتحان کنیم؟
در حالت عمومی «مندرس» بهترین نقطه شروع است. اگر سرنخ درباره سابقه، دوستی یا روزگار باشد، «دیرین»؛ و اگر درباره شیء تاریخی باشد، «عتیقه» یا «قدیمی» ممکن است مناسبتر باشد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!