معادل چهارحرفیِ کسی که در برابر مزد برای دیگری کار میکند.
چرا «اجیر» پاسخ دقیق است؟
«مزدور» در معنای پایه به کسی گفته میشود که نیروی خود را در برابر مزد در اختیار دیگری میگذارد. «اجیر» همین هستهٔ معنایی را بیواسطه منتقل میکند: شخصی که برای انجام کار معین، دستمزدی میگیرد. به همین دلیل، وقتی سرنخ کوتاه است و چهار خانه در اختیار داریم، «اجیر» از روشنترین معادلهاست.
این هممعنایی فقط بر شباهت کاربرد روزمره تکیه ندارد. در تعریفهای لغوی نیز اجیر با واژههایی مانند مزدور و مزدبگیر توضیح داده میشود. پس پاسخ ذخیرهشده هم از نظر تعداد حروف و هم از نظر رابطهٔ معنایی، با سرنخ سازگار است.
صورت نوشتاری پاسخ
واژه با «ا» آغاز میشود و بدون همزه نوشته میشود.
خوانش معیار: اَجیر
تصویر معنایی واژه
در مرکز معنای «اجیر» یک رابطهٔ کاری قرار دارد: شخص، کاری را میپذیرد و در برابر آن عوض یا دستمزد دریافت میکند. نمودار زیر مرز میان معنای اصلی و برداشت منفیِ رایج را نشان میدهد.
از قرارداد خنثی تا تعبیر سرزنشآمیز
واژهٔ «اجیر» همیشه یک رنگ عاطفی ثابت ندارد. در زبان حقوقی و فقهی میتواند اصطلاحی فنی و خنثی باشد. در این بافت، اجیر کسی است که انجام عملی را در برابر اجرت بر عهده میگیرد؛ تأکید بر تعهد، زمان یا نوع کار است، نه داوری اخلاقی دربارهٔ شخص.
در زبان عمومی امروز، بهویژه در ترکیبهایی مانند «قاتل اجیرشده» یا «نیروی اجیر»، لحن معمولاً منفی میشود. گوینده فقط از دریافت دستمزد خبر نمیدهد، بلکه وابستگی فرد به سفارشدهنده یا آمادگی او برای انجام کاری نکوهیده را نیز القا میکند. «مزدور» هم در بسیاری از متنهای سیاسی و نظامی همین سایهٔ منفی را دارد؛ بنابراین نزدیکی این دو واژه در چنین بافتهایی بیشتر به چشم میآید.
اجیرِ انجام کار
تعبیری فنی برای فردی که عمل مشخصی را در برابر اجرت میپذیرد.
فرد اجیرشده
کسی که از سوی دیگری برای مأموریتی به کار گرفته شده است.
عامل وابسته
تأکید بر اینکه انگیزهٔ عمل پول است و فرد استقلال اخلاقی یا عملی ندارد.
واژههای نزدیک، اما نه همیشه جایگزین
چند واژه پیرامون «مزدور» قرار میگیرند، ولی هر کدام بخشی متفاوت از معنا را برجسته میکنند. جایگزینی آنها بدون توجه به طول پاسخ یا لحن سرنخ میتواند معنای مورد نظر را تغییر دهد.
مزدبگیر
بر دریافت مزد تکیه دارد و میتواند کاملاً خنثی باشد. هر مزدبگیری الزاماً «مزدور» به معنای نکوهیده نیست. این گزینه از «اجیر» بلندتر است و برای سرنخی با خانههای بیشتر مناسب خواهد بود.
جیرهخوار
کسی است که جیره یا مقرری از دیگری میگیرد. در کاربرد کنایی، وابستگی و فرمانبری را برجسته میکند؛ از همین رو به مزدور نزدیک میشود، اما معنای مستقیمش دقیقاً همان نیست.
نوکر
در معنای قدیمی به خدمتکار اشاره دارد و در گفتار میتواند برای فرد فرمانبردار به کار رود. عنصر «دستمزد در برابر کار» در آن به روشنیِ اجیر نیست؛ ضمن آنکه نوکر نیز چهار حرف دارد و گزینهٔ سهحرفی به شمار نمیآید.
خودفروخته
داوری اخلاقی بسیار شدیدتری دارد و بر فروختن باور یا وفاداری تأکید میکند. ممکن است در متن انتقادی کنار «مزدور» بنشیند، اما برای تعریف سادهٔ لغوی، پاسخ گستردهتر و تندتری است.
ساخت و خویشاوندان واژه
«اجیر» با خانوادهٔ معنایی «اجر» و «اجرت» پیوند دارد. «اجرت» عوضی است که برای کار پرداخت میشود و «اجیر کردن» یعنی کسی را در برابر پرداخت مزد به کار گماشتن. صفت مفعولیِ رایج «اجیرشده» نیز بر این نکته تأکید میکند که شخص از سوی فرد یا گروهی برای مأموریتی استخدام شده است.
در سوی دیگر، «مزدور» از «مزد» ساخته شده و در فارسی هم نقش اسم و هم نقش صفت میگیرد: میتوان از «یک مزدور» سخن گفت یا ترکیب «سرباز مزدور» را ساخت. پاسخ «اجیر» نیز چنین انعطافی دارد؛ هم به خود شخص اشاره میکند و هم در بعضی جملهها وصف اوست. همین همپوشانی دستوری، معادلبودن آنها را در سرنخ کوتاه تقویت میکند.
نمونههای کاربرد برای تشخیص دقیق معنا
- «او برای انجام کار روزانه اجیر شد.» در این جمله، مفهوم اصلی همان کار در برابر مزد است و بار منفی ضرورت ندارد.
- «گروه، فردی را برای اجرای نقشه اجیر کرده بود.» این کاربرد بر سفارشدهنده و مأموریت از پیش تعیینشده تأکید دارد.
- «در قرارداد، اجرت و مدت کار اجیر مشخص شد.» این جمله به کاربرد فنی و قراردادی واژه نزدیک است.
- «نویسنده او را مزدوری بیاختیار خواند.» در اینجا واژه آشکارا برای سرزنش وابستگی و بیاصولی به کار رفته است.
املای درست و خطاهای محتمل
پاسخ به صورت پیوسته و چهارحرفیِ «اجیر» نوشته میشود: ا، ج، ی، ر. افزودن همزه به آغاز آن در نگارش فارسی لازم نیست. همچنین نباید آن را با «آجر» اشتباه گرفت؛ آجر نام مصالح ساختمانی است و هم از نظر واکه و هم از نظر معنا واژهای دیگر محسوب میشود. «اجر» نیز بدون ی، به معنای پاداش یا مزد است و نام شخص نیست.
در عبارت فعلی، صورت کوتاه «اجیر» از «اجیرشده» دقیقتر است، چون سرنخ تنها یک معادل واژگانی میخواهد. «اجیرشده» حالت فرد را توضیح میدهد و طول بیشتری دارد، در حالی که «اجیر» خودِ شخص مزدبگیر را نامگذاری میکند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!