«بحرالروم» نام تاریخی دریای مدیترانه است.
در این سرنخ، واژهای از جغرافیای قدیم به زبان امروز برگردانده میشود. «بحر» یعنی دریا و «روم» به سرزمینها و قلمرو رومیان اشاره دارد؛ بنابراین ترکیب «بحرالروم» همان دریایی را نام میبرد که امروز در فارسی «دریای مدیترانه» میخوانیم. پاسخ ثبتشده و مناسب خانههای جدول مدیترانه است.
چرا بحرالروم به مدیترانه اشاره میکند؟
نامهای جغرافیایی همیشه ثابت نماندهاند. نویسندگان و جغرافیدانان فارسی و عربی در دورههای گذشته، پهنههای آبی را گاهی بر پایهٔ مردمان، دولتها یا سرزمینهای پیرامونشان نامگذاری میکردند. «بحرالروم» نیز از همین شیوه ساخته شده است: دریایی که در پیوند با قلمرو روم شناخته میشد. در لغتنامهها، «بحر روم»، «دریای روم» و «بحرالروم» به مدیترانه ارجاع داده میشوند.
این نامگذاری را نباید چنین فهمید که تمام ساحل دریا در همهٔ دورهها زیر فرمان یک حکومت واحد بوده است. «روم» در نوشتههای اسلامی دامنهٔ معنایی تاریخی داشت و بهویژه با امپراتوری روم شرقی و نواحی آسیای صغیر پیوند میخورد. پس نام بحرالروم بیش از آنکه گزارشی از مرز سیاسی یک سال مشخص باشد، یک اصطلاح جاافتاده در سنت جغرافیایی قدیم است.
ساخت واژه و صورتهای نوشتاری
«بحرالروم» ترکیبی عربی است. جزء نخست، بَحر، معنای دریا دارد و «الروم» به روم یا رومیان اشاره میکند. اگر همین معنا با ساخت فارسی نوشته شود، صورت «دریای روم» به دست میآید. در متنهای مختلف ممکن است اتصال و فاصلهگذاری یکسان نباشد؛ تغییر ظاهر عبارت، مرجع جغرافیایی آن را عوض نمیکند.
چهار صورت بالا نام یا نگارش تاریخیاند، اما وقتی صورت سؤال فقط «بحرالروم» است، پاسخ کوتاه و معیارِ امروزی «مدیترانه» خواهد بود. افزودن واژهٔ «دریا» به پاسخ معمولاً لازم نیست، مگر آنکه طراح صریحاً عبارت کامل را بخواهد یا تعداد خانهها برای «دریای مدیترانه» تنظیم شده باشد.
مدیترانه چه دریایی است؟
مدیترانه پهنهای تقریباً محصور است که میان جنوب اروپا، شمال آفریقا و غرب آسیا قرار گرفته و از سمت غرب از راه تنگهٔ جبلالطارق به اقیانوس اطلس ارتباط دارد. همین موقعیت میانقارهای، آن را در تاریخ رفتوآمد دریایی، تجارت، مهاجرت و برخورد تمدنها بسیار مهم کرده است. اشاره به این جایگاه کمک میکند تا پیوند نام «دریای روم» با جهان تاریخی پیرامون آن روشن شود.
دریاهای اژه، آدریاتیک و ایونی بخشها یا حوضههای وابسته به سامانهٔ مدیترانهاند، اما هیچیک بهتنهایی معادل جامع «بحرالروم» نیستند. سرنخ، کل دریای مدیترانه را میخواهد، نه یکی از شاخهها یا نواحی کوچکتر آن. به همین دلیل پاسخهایی مانند «اژه» فقط در صورتی درستاند که خود سرنخ به همان دریای مشخص اشاره کند.
- شمال این دریا به سواحل اروپای جنوبی میرسد.
- ساحل جنوبی آن در امتداد شمال قارهٔ آفریقا قرار دارد.
- بخش شرقی آن با سرزمینهای غرب آسیا پیوند دارد.
- نام کهن «بحرالروم» از نگاه تاریخی و فرهنگی به روم مربوط است، نه به رنگ آب.
نامهای نزدیک، اما نه همیشه پاسخ یکسان
بحرالمتوسط
این ترکیب عربی به معنای «دریای میانه» است و در عربی جدید نام رایج مدیترانه به شمار میآید. از نظر مصداق جغرافیایی با بحرالروم یکی است، ولی از نظر واژهای پاسخ جدول فارسی همچنان «مدیترانه» است.
بحرالابیض المتوسط
نام کاملتر عربی، معنایی نزدیک به «دریای سفید میانه» دارد. گاهی شکل کوتاه «بحر ابیض» دیده میشود؛ بااینحال «سفید» به تنهایی برای سرنخ بحرالروم پاسخ دقیق و مطمئنی نیست.
«بحر احمر» نام دریای سرخ است و نباید با بحرالروم اشتباه شود. دریای سرخ میان شمالشرقی آفریقا و شبهجزیرهٔ عربستان قرار دارد و از نظر جایگاه و نام تاریخی، پهنهای جدا از مدیترانه است. شباهت واژهٔ «بحر» فقط نشان میدهد که هر دو عبارت دربارهٔ دریا هستند؛ جزء دوم است که هویت هرکدام را تعیین میکند.
کاربرد در متنهای تاریخی و ادبی
اگر در سفرنامه، تاریخنگاری یا متن جغرافیایی قدیمی با «بحر روم» روبهرو شویم، بهتر است آن را با معنای دورهٔ نویسنده بخوانیم. در چنین آثاری نامهای امروزی کشورها و دریاها الزاماً به شکل کنونی به کار نرفتهاند. یک نویسنده ممکن است از حرکت کشتی در بحرالروم، بندرهای ساحلی آن یا راه رسیدن به سرزمین روم سخن بگوید؛ خوانندهٔ امروز برای ترسیم مسیر، باید این نام را بر نقشهٔ مدیترانه بنشاند.
این تعبیر همچنین نشان میدهد نامگذاری از زاویهٔ دید فرهنگی انجام شده است. همان دریا در زبانها و دورههای دیگر میتواند نامی با تأکید متفاوت داشته باشد: گاهی «میانه بودن» آن میان خشکیها برجسته شده و گاهی همسایگیاش با قلمرو روم. در نتیجه «بحرالروم» و «مدیترانه» دو دریای جدا نیستند؛ دو نام از دو سنت زبانی برای یک عارضهٔ طبیعیاند.
تشخیص پاسخ دقیق از روی صورت سؤال
خودِ ساخت «بحر + روم» مهمترین نشانه است. «بحر» نوع عارضه را مشخص میکند و «روم» قرینهٔ تاریخی آن است؛ کنار هم، مستقیم به دریای مدیترانه میرسند. اگر خانههای جدول بدون فاصله پر شوند، «مدیترانه» به صورت یک واژهٔ ۹ حرفی نوشته میشود. عبارت «دریای روم» نیز از نظر معنا درست است، ولی با احتساب واژهٔ دریا و فاصله، قالب دیگری دارد و معمولاً پاسخ اصلی این صورت از سرنخ نیست.
در تقاطعها، حروف شاخص «ی» در جای سوم، «ت» در جای چهارم و پایان «انه» میتواند پاسخ را تأیید کند. این توضیح برای کنترل املاست، نه پیشنهاد یک حدس جایگزین: با توجه به معنای لغتنامهای و کاربرد تاریخی، جواب مستقیم همان مدیترانه باقی میماند.
جمعبندی معنایی
بحرالروم نامی تاریخی برای دریایی است که میان اروپا، آفریقا و آسیا گسترده شده و امروز در فارسی مدیترانه نام دارد. «بحر روم»، «دریای روم» و «بحرالروم» صورتهای هممعنا در بافت کهناند؛ «بحرالمتوسط» نیز نام عربی دیگری برای همان پهنه است. در برابر سرنخ کوتاه جدول، پاسخ بیواسطه و املای معیار چنین است: مدیترانه.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!