کلمه «نماز» از واژههای مهم دینی و فارسی است. دانشآموزان معمولاً میخواهند بدانند همخانواده نماز چیست و آیا کلمههایی مثل مسجد و سجده هم با نماز همخانوادهاند یا نه. برای پاسخ درست باید بدانیم نماز یک واژه فارسی است و همخانوادههای مدرسهای آن معمولاً کلمههایی هستند که از خود واژه نماز ساخته شدهاند.
هم خانواده نماز: پاسخ مناسب نمازگزار، نمازخانه، نمازخوان، نمازی، پیشنماز، دستنماز و بینماز است. برای جواب کوتاه مدرسهای، نمازگزار، نمازخانه، نمازی کافی است.
جواب کوتاه برای دفتر
اگر فقط چند همخانواده ساده خواسته شده باشد، این پاسخ را بنویسید:
همخانواده نماز: نمازگزار، نمازخانه، نمازی
این کلمهها برای دانشآموزان دبستانی ساده و قابل فهم هستند.
معنی نماز چیست؟
نماز عبادت و نیایش خداوند است. مسلمانان در نماز با خدا راز و نیاز میکنند، خدا را یاد میکنند و از او کمک میخواهند. در معنی ساده، نماز یعنی پرستش، بندگی و ارتباط با خدا.
معنی ساده
عبادت، نیایش، پرستش خدا
همخانواده
نمازگزار، نمازخانه، نمازخوان
هممعنی
نیایش، عبادت، پرستش، بندگی
مخالف مفهومی
بینمازی، غفلت، دوری از یاد خدا
چرا همخانواده نماز فرق دارد؟
بعضی کلمهها مثل «جمع» یا «حمد» ریشه عربی دارند و با سه حرف اصلی بررسی میشوند. اما نماز یک واژه فارسی است. در فارسی، همخانوادههای چنین کلمههایی معمولاً با افزودن بخشهایی به خود کلمه ساخته میشوند؛ مثل نمازگزار و نمازخانه.
خانواده واژه نماز: نماز ← نمازگزار ← نمازخانه ← نمازخوان ← نمازی ← پیشنماز ← دستنماز
فهرست همخانوادههای نماز
برای پاسخهای مدرسهای، میتوان این کلمهها را در خانواده نماز آورد:
نکته امتحانی: «نمازگزار» و «نمازخانه» از بهترین پاسخها هستند، چون هم معنیشان روشن است و هم خود واژه نماز در آنها دیده میشود.
معنی چند همخانواده نماز
نمازگزار
کسی که نماز میخواند و نماز را به جا میآورد.
نمازخانه
جایی در مدرسه، خانه یا اداره که برای نماز خواندن آماده شده است.
پیشنماز
کسی که جلو میایستد و دیگران در نماز جماعت به او اقتدا میکنند.
دستنماز
واژهای قدیمی و رایج در گفتار برای وضو یا آماده شدن برای نماز.
هممعنی نماز چیست؟
هممعنیهای نماز کلمههایی هستند که معنی نزدیک دارند، اما لزوماً همخانواده نیستند. برای نماز میتوان این کلمهها را به کار برد:
«صلات» واژه عربی نماز است. در متنهای دینی ممکن است این کلمه را ببینید، اما برای دانشآموزان دبستانی «عبادت» و «نیایش» سادهتر هستند.
مخالف نماز چیست؟
نماز یک کار عبادی است و مخالف مستقیم سادهای مثل گرم و سرد ندارد. اما از نظر معنی میتوان «بینمازی»، «غفلت» یا «دوری از یاد خدا» را در برابر آن دانست. همچنین «بینماز» یعنی کسی که نماز نمیخواند.
نماز با مسجد و سجده همخانواده است؟
نماز از نظر معنی با مسجد و سجده ارتباط دارد، اما همخانواده آنها نیست. سجده و مسجد از یک خانواده عربی هستند و ریشه «س ج د» دارند. نماز اما واژهای فارسی است و با نمازگزار و نمازخانه همخانوادهتر است.
نمازگزار و نمازخانه
از خود واژه نماز ساخته شدهاند و برای پاسخ همخانواده نماز مناسباند.
سجده و مسجد
با هم همخانوادهاند، اما همخانواده نماز نیستند.
یادآوری: اگر سؤال «همخانواده مسجد» باشد، پاسخهایی مثل سجده، ساجد و سجود مناسباند. اگر سؤال «همخانواده نماز» باشد، نمازگزار و نمازخانه بهتر هستند.
مثال با کلمه نماز
مثال با همخانوادههای نماز
اشتباه رایج
گاهی دانشآموزان «مسجد» را به عنوان همخانواده نماز مینویسند. مسجد با نماز از نظر معنی ارتباط دارد، چون در مسجد نماز میخوانند؛ اما همخانواده نماز نیست. همخانواده نماز باید از خود واژه نماز ساخته شده باشد یا با آن خانواده واژگانی داشته باشد؛ مثل نمازگزار و نمازخانه.
همچنین «سجده» بخشی از نماز است، اما همخانواده نماز نیست. سجده با سجود، ساجد و مسجد همخانواده است.
تمرین کوتاه
- همخانواده نماز چیست؟ نمازگزار، نمازخانه، نمازی.
- معنی نماز چیست؟ عبادت و نیایش خداوند.
- هممعنی نماز چیست؟ عبادت، نیایش، پرستش.
- مخالف مفهومی نماز چیست؟ بینمازی یا غفلت.
- آیا مسجد همخانواده نماز است؟ نه؛ مسجد با سجده همخانواده است.
پاسخ کامل
نماز یعنی عبادت و نیایش خداوند. همخانوادههای نماز عبارتاند از: نمازگزار، نمازخانه، نمازخوان، نمازی، پیشنماز، دستنماز و بینماز. مسجد و سجده همخانواده نماز نیستند، بلکه از خانواده «سجده» هستند.
جمعبندی
هم خانواده نماز، «نمازگزار، نمازخانه، نمازخوان، نمازی، پیشنماز و دستنماز» است. برای پاسخ کوتاه مدرسهای، «نمازگزار، نمازخانه، نمازی» کافی است. نماز یعنی عبادت و نیایش خداوند و هممعنیهای آن «عبادت، نیایش و پرستش» هستند. «مسجد» و «سجده» از نظر معنی به نماز مربوطاند، اما همخانواده نماز نیستند.