«شراع» واژهای است که بیشتر در متنهای ادبی، دریانوردی و توصیف کشتیها دیده میشود. معنی رایج آن «بادبان کشتی» است؛ همان پارچه بزرگی که روی دکل کشتی یا قایق برافراشته میشود تا با نیروی باد، وسیله را حرکت دهد.
معنی کلمه شراع: بادبان کشتی؛ پارچهای بزرگ و برافراشته که با گرفتن باد، کشتی یا قایق را به حرکت درمیآورد. در بعضی فرهنگها، شراع به معنی هر چیز برافراشته مانند خیمه و سایهبان هم آمده است.
تلفظ و معنی ساده شراع
تلفظ رایج این واژه «شِراع» است. اگر بخواهیم آن را ساده معنی کنیم، باید بگوییم: شراع یعنی بادبان. در گذشته، کشتیهای بادی با استفاده از شراع حرکت میکردند؛ یعنی باد به بادبان میخورد و کشتی را جلو میبرد.
معنیهای اصلی شراع
معنی رایج
بادبان کشتی یا قایق؛ پارچهای که به دکل بسته میشود تا با نیروی باد وسیله را حرکت دهد.
معنی گستردهتر
هر چیز برافراشته و گستردهشده مانند خیمه، سایهبان یا پوششی که بالا برده شده باشد.
مترادفهای شراع
برای شراع، چند هممعنی و واژه نزدیک وجود دارد:
در متنهای درسی، بهترین و سادهترین مترادف شراع، «بادبان» است. اگر جمله درباره کشتی باشد، تقریباً همیشه همین معنی مناسب است.
متضاد شراع چیست؟
شراع اسم یک وسیله است؛ بنابراین متضاد دقیق و مستقیم ندارد. با این حال، اگر از نظر نقش در حرکت کشتی نگاه کنیم، «لنگر» میتواند در برابر آن قرار بگیرد؛ چون شراع به حرکت با باد کمک میکند، اما لنگر برای ایستادن و ثابت ماندن کشتی به کار میرود.
پاسخ کوتاه امتحانی: شراع یعنی بادبان کشتی. متضاد مستقیم ندارد.
فرق شراع و بادبان
شراع و بادبان در معنی اصلی، هممعنی هستند. تفاوت آنها بیشتر در ریشه و سبک کاربرد است. «بادبان» واژهای فارسیتر و امروزیتر است و در گفتار معمول راحتتر فهمیده میشود. «شراع» واژهای عربیریشه و ادبیتر است و در متنهای کهن، شعرها و نوشتههای رسمی بیشتر دیده میشود.
شراع
واژهای رسمیتر و ادبیتر برای بادبان؛ بیشتر در متنهای کهن، شعر و نثر ادبی دیده میشود.
بادبان
واژهای ساده و امروزیتر؛ پارچهای که روی دکل کشتی یا قایق بسته میشود.
فرق شراع با شرع
شراع و شرع از نظر نوشتار نزدیکاند، اما معنی و تلفظ آنها فرق دارد. «شِراع» با کسره روی شین، یعنی بادبان. اما «شَرع» با فتحه روی شین، به معنی دین، آیین، قانون دینی و راه شرعی است.
پس اگر جمله درباره کشتی، باد، دکل و دریا باشد، واژه درست «شراع» است. اگر جمله درباره دین، حکم و قانون دینی باشد، منظور «شرع» است.
شِراع
بادبان کشتی؛ وسیلهای برای حرکت با باد.
شَرع
دین، آیین و قانون دینی.
شراع در متنهای ادبی
در ادبیات فارسی، شراع معمولاً کنار واژههایی مثل کشتی، دریا، باد، موج، ساحل، دکل و سفر میآید. گاهی شاعر از شراع به صورت تصویری و استعاری استفاده میکند؛ مثلاً شراع امید، شراع شهرت یا شراع سفر. در این حالت، منظور لزوماً بادبان واقعی نیست، بلکه چیزی است که انسان را به حرکت و پیشروی میبرد.
اگر در شعر یا متن قدیمی با واژه شراع روبهرو شدید، ابتدا ببینید آیا درباره کشتی و دریا صحبت شده است یا نه. اگر چنین باشد، معنی «بادبان» بهترین پاسخ است.
کاربرد درسی شراع
در درس فارسی، معمولاً از دانشآموز میخواهند معنی شراع را در متن پیدا کند. پاسخ ساده و درست «بادبان کشتی» است. اگر متن به چیزهای برافراشته مثل خیمه یا سایهبان اشاره کند، معنی گستردهتر هم ممکن است درست باشد.
- شراع کشتی یعنی بادبان کشتی.
- برافراشتن شراع یعنی بالا بردن بادبان.
- جمع شراع در عربی میتواند اشرعه یا شُرُع باشد، اما در فارسی معمولاً «شراعها» هم گفته میشود.
- شراع با شرع اشتباه نشود؛ یکی بادبان است و دیگری دین و آیین.
جملهسازی با کلمه شراع
چند نمونه جمله ساده و کاربردی:
پاسخ کوتاه برای تکلیف
اگر فقط یک پاسخ کوتاه برای دفتر یا امتحان میخواهید، این جمله مناسب است:
شراع یعنی بادبان کشتی؛ پارچهای که بر دکل کشتی یا قایق میبندند تا با نیروی باد حرکت کند.
نکتههای سریع
- شراع یعنی بادبان کشتی.
- شراع واژهای ادبیتر از بادبان است.
- شراع با شرع فرق دارد؛ شرع یعنی دین و قانون دینی.
- متضاد مستقیم شراع وجود ندارد.
- در جملههای مربوط به کشتی و باد، معنی شراع تقریباً همیشه بادبان است.
جمعبندی
معنی کلمه شراع، بادبان کشتی یا قایق است؛ پارچهای که بر دکل بسته میشود و با نیروی باد وسیله را حرکت میدهد. در معنی گستردهتر، شراع میتواند به هر چیز برافراشته مانند خیمه یا سایهبان هم گفته شود. سادهترین مترادف آن «بادبان» است و متضاد مستقیم ندارد. همچنین شراع را نباید با «شرع» اشتباه گرفت؛ شراع یعنی بادبان، اما شرع یعنی دین و آیین.