زیان آور در جدول

برای سرنخ «زیان آور» پاسخ ثبت‌شده و رایج مضر است. این صفت کوتاه دقیقاً درباره چیزی به کار می‌رود که ضرر، آسیب یا پیامدی نامطلوب پدید می‌آورد؛ از همین رو هم از نظر معنا و هم از نظر کوتاهی، انتخاب طبیعی جدول‌های کلمات متقاطع است.

چرا «مضر» با این سرنخ جور درمی‌آید؟

سرنخ، یک صفت می‌خواهد نه نامِ خودِ خسارت. «ضرر» اسمِ زیان است، اما «مضر» ویژگیِ چیزی را بیان می‌کند که ضرر می‌رساند. بنابراین اگر در جمله بگوییم «این ماده زیان‌آور است»، می‌توانیم بدون تغییر نقش دستوری بگوییم «این ماده مضر است». همین جانشینی مستقیم، دلیل اصلی تناسب پاسخ است.

ساخت کوتاه واژه نیز مهم است: «مضر» در خط فارسی از سه حرف م، ض و ر تشکیل می‌شود. تشدید یا حرکت‌های آوایی در خانه‌های جدول نوشته نمی‌شوند؛ پس هر حرف یک خانه می‌گیرد. حرف میانی «ض» است و نوشتن آن با «ز»، «ذ» یا «ظ» املای واژه را نادرست می‌کند.

کاربرد مضر در جمله‌های واقعی

در فارسی امروز، ترکیب «مضر برایِ...» بسیار روان و پرکاربرد است: «برای پوست مضر»، «برای اقتصاد مضر» یا «برای اعتماد مضر». ساخت قدیمی‌تر «مضر به حالِ...» نیز در نوشته‌های رسمی و ادبی دیده می‌شود، اما در گفتار و نثر معاصر معمولاً حرف اضافه «برای» طبیعی‌تر به گوش می‌رسد.

نقشه معنایی پاسخ

این نمودار نشان می‌دهد «مضر» فقط مترادفی مکانیکی برای سرنخ نیست. واژه از میدان معنایی «ضرر» می‌آید، در سمت مقابل «مفید» قرار می‌گیرد و دامنه اثرش از تن و طبیعت تا دارایی و مناسبات انسانی گسترده است. پس می‌توان آن را در بافت‌های گوناگون به کار برد، بی‌آنکه معنای اصلیِ ضرررسانی تغییر کند.

تفاوت پاسخ اصلی با واژه‌های نزدیک

انتخاب واژه بر پایه بافت

این تفاوت‌ها نشان می‌دهند مترادف‌ها همیشه قابل تعویض کامل نیستند. «مضر» واژه‌ای خنثی‌تر از «مهلک» و کم‌شدت‌تر از بسیاری از کاربردهای «مخرب» است. مثلاً خواب نامنظم می‌تواند مضر باشد، اما توصیف آن به عنوان «مهلک» معمولاً اغراق‌آمیز است. در مقابل، یک ماده نابودکننده بافت ممکن است هم مضر و هم مخرب باشد.

ریشه‌ای که املای پاسخ را به خاطر می‌سپارد

پیوند «مضر» با «ضرر» راه ساده‌ای برای یادسپاری املاست. در کنار این دو، واژه‌هایی مانند «مضرت» و «متضرر» نیز همان حرف «ض» را دارند. «متضرر» به کسی گفته می‌شود که ضرر دیده است، در حالی که «مضر» چیزی است که توان یا خاصیت ضرر رساندن دارد. یکی دریافت‌کننده زیان را توصیف می‌کند و دیگری عامل یا ویژگی زیان‌زا را.

همچنین نباید «ضرر» را به جای «مضر» در خانه‌ها گذاشت: نخست آنکه ضرر چهار حرف دارد و دوم آنکه نقش آن اسم است. سرنخ «زیان» می‌تواند به «ضرر» برسد، ولی سرنخ «زیان‌آور» صفت می‌طلبد و به «مضر» می‌رسد. پس وجود جزء «آور» در عبارت، نشانه مهمی برای تشخیص نقش پاسخ است.

خوانش و نگارش سرنخ

خودِ ترکیب «زیان‌آور» در نگارش معیار با نیم‌فاصله میان «زیان» و «آور» نوشته می‌شود. صورت عنوان ممکن است در فهرست جدول با فاصله کامل دیده شود، اما این تفاوت ظاهری اثری بر جواب ندارد. «آور» در این ترکیب مفهومِ پدیدآورنده و رساننده دارد؛ همان الگویی که در «شادی‌آور»، «خواب‌آور» و «رنج‌آور» دیده می‌شود.

در تلفظ «مضر»، حرف «ض» همانند «ز» شنیده می‌شود، اما شکل نوشتاری تاریخی واژه باید رعایت شود. پاسخ جدول بر اساس حرف نوشته‌شده سنجیده می‌شود نه صرفاً صدای آن؛ به همین دلیل دانستن خانواده واژه از حدس شنیداری مطمئن‌تر است.

بنابراین پاسخ نهایی این سرنخ مضر است: یک صفت سه‌حرفی، دقیق و رایج برای هر آنچه ضرر یا آسیب به بار می‌آورد. «ضار» فقط احتمال کم‌کاربردترِ هم‌اندازه است و گزینه‌هایی چون «مخرب»، «مهلک»، «زیان‌بار» و «آسیب‌رسان» با توجه به شدت معنا یا تعداد خانه‌ها کاربرد دیگری دارند.