هر دو واژه نام یک سبک موسیقیاند.
برای عبارت کوتاه «سبکی در موسیقی»، دو جواب ثبتشده رپ و جاز هستند. این دو فقط از نظر کوتاهی شبیهاند؛ یکی بر اجرای آهنگین و قافیهدارِ کلام روی ضرب تکیه دارد و دیگری با بداههنوازی، سنکوپ و گفتوگوی زنده میان سازها شناخته میشود. تعداد خانهها نخستین راه جداسازی آنهاست: «رپ» دو حرف و «جاز» سه حرف دارد؛ سپس حروف تقاطعی انتخاب را قطعی میکنند.
کلام در مرکز صحنه
در رپ، واژهها با وزن، تکیه، قافیه و جریان مشخص روی یک بیت اجرا میشوند. صدای خواننده همیشه به معنای آواز ملودیکِ معمول نیست؛ بیان ریتمیک و شیوه نشاندن هجاها روی ضرب، هویت اصلی اجرا را میسازد.
نشانههای آشنا: بیت، فلو، قافیه، روایت و اجرای ریتمیک.
بداهه در مرکز صحنه
در جاز، نوازنده میتواند بر پایه یک ملودی یا توالی آکورد شناختهشده، جملههای تازه بسازد. حس سوئینگ، ریتمهای سنکوپدار، بلو نوت و بدهبستان میان اعضای گروه از نشانههای مهم این زبان موسیقاییاند.
نشانههای آشنا: بداهه، سوئینگ، سولو، سازهای بادی و هارمونی پویا.
چرا هر دو پاسخ با عبارت جور درمیآیند؟
واژه «سبک» در این عبارت به یک شاخه یا شیوه متمایز موسیقایی اشاره میکند، نه به سبکوزن بودن. رپ و جاز هر دو نامهایی جاافتاده در فارسیاند و هر کدام مجموعهای از ویژگیهای اجرایی، تاریخی و شنیداری مشخص دارند. کوتاهی هر دو نیز آنها را به جوابهایی مناسب برای سرنخهای فشرده تبدیل کرده است.
اگر یکی از حروف معلوم باشد، انتخاب بسیار روشنتر میشود: وجود «ج» در آغاز یا «ز» در پایانِ یک پاسخ سهخانهای، جواب را به سوی جاز میبرد؛ یک پاسخ دوخانهای که با «ر» آغاز و با «پ» تمام میشود، رپ است. عبارت بهتنهایی میتواند هر دو را بپذیرد و به همین دلیل پاسخ ثبتشده بهصورت یک زوج آمده است.
دو مسیر متفاوت برای ساختن ریتم
در رپ، ریتم اغلب چارچوبی است که جملههای کلامی درون آن حرکت میکنند. اجراکننده با کوتاه و بلند کردن هجاها، جابهجایی تکیه، مکث و تغییر سرعت، چیزی را میسازد که «فلو» نامیده میشود. یک متن واحد با فلوهای متفاوت، شخصیت کاملاً دیگری پیدا میکند. قافیه هم لزوماً فقط در پایان مصراع نیست و میتواند درون جمله یا میان چند هجا تکرار شود.
در جاز، ریتم بیشتر از تعامل گروهی جان میگیرد. نوازنده درامز، کنترباس، پیانو و سازهای ملودیک ممکن است همزمان نقشهای جدا اما مرتبط داشته باشند. سنکوپ یعنی تأکید در جایی شنیده شود که گوش انتظار معمولش را ندارد؛ سوئینگ نیز حالتی روان و پیشبرنده به ضرب میدهد. به همین علت اجرای جاز حتی وقتی بر قطعهای آشنا بنا شده باشد، میتواند در هر نوبت تازه به گوش برسد.
این نمودار نشان میدهد که «ریتم» پلی میان دو پاسخ است، اما ماده اصلی بیان در آنها یکسان نیست: در رپ، کلام ریتمیک برجستهتر است؛ در جاز، بداهه و واکنش سازی.
رپ دقیقاً چه چیزی را نام میبرد؟
رپ در دهه ۱۹۷۰ میلادی در بستر فرهنگ هیپهاپِ نیویورک شکل برجستهای گرفت. دیجیها بخشهای ضربی موسیقی را امتداد میدادند و اجراکنندگان روی آنها عبارتهای موزون میگفتند. این شیوه بهتدریج از اجرای مهمانی و خیابانی فراتر رفت و به قالبی جهانی برای روایت شخصی، طنز، رقابت کلامی و بیان مسائل اجتماعی تبدیل شد.
«رپ» و «هیپهاپ» در گفتوگوی روزمره گاهی بهجای هم به کار میروند، اما کاملاً هممعنا نیستند. هیپهاپ نام فرهنگی گستردهتر است که نمودهای مختلفی مانند دیجیگری، رقص و هنر تصویری را هم در بر میگیرد؛ رپ مشخصاً به اجرای ریتمیک کلام و موسیقی وابسته به آن اشاره دارد. پس برای نام یک سبک موسیقی، «رپ» جواب کوتاه و دقیقتری است.
جاز چگونه هویت شنیداری پیدا میکند؟
جاز در آغاز سده بیستم در ایالات متحده، بهویژه در پیوند با جامعه آفریقاییـآمریکایی و فضای چندفرهنگی نیواورلئان، بالید. عناصری از بلوز، رگتایم، موسیقی گروههای رژه و سنتهای آفریقایی و اروپایی در شکلگیری آن نقش داشتند. جاز از همان ابتدا یک قالب بسته باقی نماند و شاخههایی مانند سوئینگ، بیباپ، کول جاز، فری جاز و گونههای تلفیقی از آن پدید آمد.
بداههنوازی به این معنا نیست که نوازنده بدون هیچ زمینهای هرچه خواست مینوازد. معمولاً تم، توالی آکورد، فرم و ضربِ قطعه نقشه راه را میسازند؛ خلاقیت در چگونگی حرکت در این نقشه رخ میدهد. ساکسوفون، ترومپت، پیانو، کنترباس و درامز رنگهای آشنای جازند، اما هیچ ساز واحدی شرط لازم برای جاز بودن یک قطعه نیست.
بلو نوتها، تغییر ظریف زیر و بمی بعضی نتها و بیان شخصی نوازنده به جاز رنگ عاطفی ویژه میدهند. الگوی «پرسش و پاسخ» نیز ممکن است میان دو ساز یا میان خواننده و گروه شنیده شود. از همین رو، شنونده فقط یک ملودی ثابت را دنبال نمیکند؛ او شاهد شکل گرفتن مکالمهای موسیقایی در لحظه است.
مقایسه فشرده دو جواب
پاسخهای نزدیک چه زمانی مطرح میشوند؟
راک و پاپ نیز سهحرفی و نام سبک موسیقیاند، بنابراین ممکن است در جدولی دیگر برای عبارتی مشابه دیده شوند. با این حال، برای این عنوان پاسخ ذخیرهشده «رپ، جاز» است و همان باید مبنا قرار گیرد. «بلوز»، «متال» و «تکنو» چهارحرفیاند و تنها وقتی فضای پاسخ چهار خانه داشته باشد میتوانند گزینه باشند.
میان «جاز» و «بلوز» نیز پیوند تاریخی و شنیداری وجود دارد، ولی این دو یکی نیستند. بلوز فرمها، الگوهای آکوردی و بیان خاص خود را دارد و بر جاز اثر گذاشته است؛ جاز دامنه گستردهتری از بداهه و زبان هارمونیک را پرورش داده. همچنین «پاپ» بیشتر به موسیقی عامهپسند و ساختارهای ترانهمحور اشاره میکند، در حالی که ویژگی تعیینکننده رپ، نحوه اجرای کلام است.
«سنتی» و «کلاسیک» هم در برخی عبارتهای عمومی ممکن است به ذهن برسند، اما از نظر تعداد حروف با پاسخ سهخانهای سازگار نیستند. ضمن آنکه «موسیقی سنتی» بسته به بافت فرهنگی معنایی متفاوت دارد و «کلاسیک» میتواند هم یک سنت هنری گسترده و هم نام دورهای تاریخی باشد؛ بنابراین برای این سرنخ کوتاه، از رپ و جاز کمدقتترند.
تشخیص نهایی از روی شکل واژه
- اگر الگو «ج ـ ز» باشد، حرف میانی «ا» است و پاسخ کامل جاز میشود.
- اگر دو خانه با الگوی «ر ـ پ» وجود دارد، پاسخ رپ است.
- اگر سه خانه وجود دارد و حروف تقاطعی هنوز معلوم نیستند، از میان دو جواب اصلی فقط «جاز» از نظر طول سازگار است.
- اگر پاسخ چهار خانه دارد، نه «رپ» و نه «جاز» در آن جایگاه نمینشیند و باید گزینهای متناسب با حروف موجود بررسی شود.
تعداد صداها را نباید با تعداد حروف نوشتاری اشتباه گرفت. واکه کوتاه «ـَ» در تلفظ «رَپ» حرف مستقلی در خط فارسی نیست، پس این جواب در جدول دو خانه میگیرد. «جاز» با الف نوشته میشود و سه خانه لازم دارد. معیار قطعی همان تعداد خانهها و حروف تقاطعی در جدول مورد نظر است، و پاسخ ذخیرهشده هر دو صورت رایج را پوشش میدهد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!