جواب رایج این سرنخ پنج حرف دارد؛ نام دقیق دستگاه برادران لومیر «سینماتوگراف» بود.
سرنخ نام دو برادر فرانسوی را به یک واژه بسیار آشنا پیوند میدهد. در زبان جدول، وقتی میپرسند اختراع یا دستاورد برادران لومیر چه بود، پاسخ کوتاه و جاافتاده سینما است. این جواب هم با صورت ذخیرهشده سرنخ سازگار است و هم از نظر تعداد حروف، یک واژه پنجحرفی روشن و بیابهام به دست میدهد.
املای معیار واژه بدون فاصله، نیمفاصله یا نشانه اضافی نوشته میشود: «سینما». در شمارش جدول نیز هر یک از پنج حرف بالا یک خانه را میگیرد.
اگر پاسخ پنج خانه باشد، «سینما» انتخاب مستقیم است. پاسخ بلندترِ «سینماتوگراف» تنها وقتی مناسب است که تعداد خانهها و صورت سرنخ به نام دستگاه اشاره کند.
چرا «سینما» پاسخ درست سرنخ است؟
اوگوست و لویی لومیر در سال ۱۸۹۵ دستگاهی را تکمیل و معرفی کردند که میتوانست تصاویر پیاپی را ثبت کند و سپس آنها را برای گروهی از تماشاگران روی پرده نمایش دهد. نام فرانسوی این دستگاه سینماتوگراف بود. اهمیت کار آنها فقط ساخت یک وسیله تازه نبود؛ نمایش تصویر متحرک را از تجربهای محدود و انفرادی به رویدادی جمعی بدل کردند. به همین سبب در روایت عمومی تاریخ، نام برادران لومیر با تولد سینما گره خورده است.
جدولهای فارسی معمولاً به جای نام فنی و بلند دستگاه، حاصل فرهنگی و شناختهشده آن را میخواهند. «سینما» همان صورت موجز و رایجی است که از دل نام سینماتوگراف رواج یافت و امروزه هم هنر فیلم، هم صنعت فیلمسازی و هم سالن نمایش فیلم را میرساند. بنابراین میان عبارت سرنخ و جواب، یک رابطه تاریخی و زبانی مستقیم وجود دارد.
سینما و سینماتوگراف یک پاسخ با دو اندازه نیستند
سینما
واژهای پنجحرفی و رایج برای هنر و پدیده نمایش تصاویر متحرک. در جدولهایی با سرنخ کوتاه «اختراع برادران لومیر»، همین صورت غالباً منظور طراح است.
سینماتوگراف
نام دستگاهی که لومیرها با آن فیلم میگرفتند و تصویر را روی پرده میانداختند. این واژه پاسخ تاریخی دقیقتری به پرسش «نام دستگاه چه بود؟» است، اما برای پنج خانه مناسب نیست.
این تمایز مانع یک اشتباه متداول میشود: برادران لومیر همه اجزای تصویر متحرک را از صفر پدید نیاوردند و پیش از آنها آزمایشها و ابزارهای دیگری وجود داشت. جایگاه ویژه آنان در ساخت یک سامانه عملی، سبک و کارآمد و در گسترش نمایش عمومی فیلم است. از همین رو «سینما» در یک معمای عمومی جواب پذیرفتهشده است، ولی در متن دقیق تاریخ فناوری بهتر است نام «سینماتوگراف» نیز گفته شود.
دستگاهی که سه کار را در یک مسیر انجام میداد
سینماتوگراف لومیر را میشد برای فیلمبرداری به کار برد، از نگاتیو نسخه نمایشی تهیه کرد و با همان سامانه تصویر را بر پرده افکند. سازوکار آن نوار فیلم را بهصورت منقطع حرکت میداد: هر قاب برای لحظهای ثابت میشد، ثبت یا نمایش انجام میگرفت و سپس قاب بعدی جای آن را میگرفت. وقتی این قابهای ثابت با سرعت مناسب پشت سر هم دیده میشدند، چشم حرکت پیوسته را احساس میکرد.
سبکی و امکان حمل دستگاه نیز مهم بود. ابزار نمایش لومیرها تجربهای متفاوت از دستگاههای تماشای انفرادی پدید آورد؛ دیگر لازم نبود هر نفر جداگانه از روزنه یک جعبه به تصویر نگاه کند. یک پرتو نور، تصویر را بزرگ میکرد و گروهی از مردم همزمان آن را میدیدند. همین تغییر از «تماشای یکنفره» به «تماشای جمعی» بخش اصلی معنایی است که واژه سینما امروز در خود دارد.
سه لحظه برای به خاطر سپردن پیوند لومیر و سینما
فیلمهای اولیه طولانی نبودند و اغلب یک صحنه ساده را در یک نما نشان میدادند: بیرون آمدن کارگران از کارخانه، غذا خوردن کودک، آبپاشی باغبان یا ورود قطار به ایستگاه. جذابیت آنها برای تماشاگر آن روزگار در داستان پیچیده نبود؛ خودِ دیدن حرکت واقعی انسانها و اشیا روی پرده شگفتی میآفرید. این نمونهها نشان میدهند چرا نام یک دستگاه خیلی زود به نام یک رسانه و هنر تازه تبدیل شد.
معنای واژه و شکلهای نزدیک آن
«سینماتوگراف» از اجزایی با ریشه یونانی ساخته شده و در معنای تحتاللفظی به ثبت یا نگارش حرکت اشاره دارد. صورت کوتاهشده «سینما» در زبانهای مختلف رواج پیدا کرد و در فارسی نیز بدون تغییر خاصی پذیرفته شد. امروزه بافت جمله تعیین میکند که این کلمه به کدام معناست: «رفتن به سینما» معمولاً رفتن به سالن است، «تاریخ سینما» درباره هنر و رسانه فیلم سخن میگوید و «صنعت سینما» شبکه تولید و پخش آثار را در نظر دارد.
- سینماتوگراف: نام دقیق دستگاه لومیرها و گزینه مناسب برای سرنخی که صریحاً «نام دستگاه» یا پاسخ بلند میخواهد.
- هنر هفتم: لقب ادبی و فرهنگی سینماست، نه نام اختراع؛ تنها با سرنخی درباره لقب سینما تناسب دارد.
- تصویر متحرک: توصیف کلی فناوری و محصول آن است و نباید بدون قرینه جای پاسخ ذخیرهشده «سینما» بنشیند.
- کینتوسکوپ: دستگاه نمایش انفرادی مرتبط با ادیسون و دیکسون بود؛ نسبت دادن آن به برادران لومیر پاسخ این سرنخ را عوض میکند و درست نیست.
تناسب دقیق جواب با عبارت سرنخ
در سرنخ «اختراع برادران لومیر»، بخش «برادران لومیر» شناسه تاریخی پاسخ است و کلمه «اختراع» به مشهورترین دستاورد آنان اشاره میکند. طراح جدول از خواننده انتظار شرح مفصل تاریخ فناوری ندارد؛ کافی است پیوند شناختهشده «لومیر ← سینما» را بازیابی کند. پنجحرفی بودن جواب این انتخاب را قطعیتر میکند و صورت بلند سینماتوگراف را کنار میگذارد.
از نظر نوشتاری نیز «لومیر» شکل رایج فارسی نام خانوادگی فرانسوی Lumière است. نام دو برادر در فارسی به صورت «لویی لومیر» و «اوگوست لومیر» دیده میشود. گاهی «آگوست» نیز نوشته میشود، اما این تفاوت آوانویسی اثری بر جواب جدول ندارد. پاسخ باید همان واژه ساده و معیار «سینما» باقی بماند.
از یک نام فنی تا واژهای با چند کاربرد
سرگذشت این واژه نمونه جالبی از کوتاهشدن یک اصطلاح تخصصی است. در آغاز، سینماتوگراف نام یک ابزار مشخص بود؛ سپس بخش کوتاهتر نام برای خودِ نمایش فیلم به کار رفت. با ساخته شدن سالنهای ویژه، همان واژه مکان نمایش را هم نامید. بعدتر سینما عنوان یک هنر، زبان روایی، حرفه و صنعت شد. بنابراین جواب پنجحرفی جدول در ظاهر ساده است، اما پشت آن مسیری از دستگاه مکانیکی تا یک پدیده جهانی فرهنگی قرار دارد.
این گستردگی معنا سبب میشود «سینما» از «فیلم» هم متمایز باشد. فیلم میتواند یک اثر مشخص یا نوار حساس تصویری باشد، ولی سینما سامانه و هنر گستردهتری را نشان میدهد که فیلم در آن تولید و دیده میشود. سرنخ حاضر نام مخترعان و پیشگامان یک رسانه را میآورد، پس «سینما» از «فیلم» تناسب تاریخی بیشتری دارد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!