«تقریر» واژهای عربیریشه و رسمی است که در فارسی، بهویژه در متنهای درسی، ادبی و آموزشی دیده میشود. نکته مهم این است که تقریر را نباید ساده با «نوشتن» یکی دانست؛ در بسیاری از جملهها معنی اصلی آن «بیان کردن، گفتن و شرح دادن» است.
معنی کلمه تقریر: بیان کردن، گفتن، شرح دادن، اظهار کردن، روشن کردن مطلب و در برخی کاربردهای قدیمی «قرار دادن» یا «به اقرار آوردن». در درس فارسی، معنی رایج تقریر معمولاً بیان کردن و سخن گفتن است.
تلفظ و معنی ساده تقریر
تلفظ این واژه «تَقریر» است. اگر بخواهیم آن را ساده معنی کنیم، باید بگوییم: تقریر یعنی مطلبی را با زبان بیان کردن، توضیح دادن یا شرح دادن. وقتی میگویند «استاد مطلب را تقریر کرد»، یعنی استاد آن مطلب را بیان و شرح کرد.
معنیهای اصلی تقریر
تقریر در لغت و کاربردهای مختلف چند معنی دارد. برای تکلیف مدرسهای، لازم نیست همه معنیهای قدیمی را بنویسید، اما دانستن آنها کمک میکند در متنهای متفاوت گیج نشوید.
معنی رایج و درسی
بیان کردن، گفتن، شرح دادن، توضیح دادن، سخن گفتن و روشن کردن مطلب.
معنی قدیمیتر
قرار دادن، برقرار کردن، استوار ساختن، اقرار کردن یا کسی را به اقرار آوردن.
مترادفهای تقریر
برای کلمه تقریر، بسته به جمله، چند مترادف مناسب وجود دارد:
در متنهای درسی، «بیان کردن»، «شرح دادن» و «گفتن» بهترین معادلها هستند. «اقرار» یا «به اقرار آوردن» بیشتر برای کاربردهای قدیمیتر و خاصتر مناسب است.
متضاد تقریر چیست؟
متضاد تقریر به معنی جمله بستگی دارد. اگر تقریر را به معنی بیان کردن بگیریم، متضاد آن میتواند «سکوت»، «خاموشی»، «کتمان» یا «پنهان کردن» باشد. اگر تقریر در معنی اقرار باشد، متضاد آن «انکار کردن» است.
پاسخ کوتاه امتحانی: تقریر یعنی بیان کردن و شرح دادن؛ در برابر تحریر که بیشتر به نوشتن مربوط است.
فرق تقریر و تحریر
یکی از مهمترین نکتهها درباره این واژه، تفاوت «تقریر» و «تحریر» است. این دو واژه شبیهاند، اما معنای اصلیشان یکی نیست.
تقریر
بیشتر به گفتار و بیان شفاهی مربوط است؛ یعنی توضیح دادن، گفتن و شرح کردن یک مطلب.
تحریر
بیشتر به نوشتار مربوط است؛ یعنی نوشتن، نگارش و به رشته تحریر درآوردن یک مطلب.
بنابراین اگر در یک آزمون فارسی دیدید «تقریر = نوشتن»، باید با احتیاط نگاه کنید؛ در بسیاری از متنهای درسی، پاسخ درستتر برای تقریر «بیان کردن» است، نه نوشتن. البته گاهی نوشتههایی که از گفتار استاد برگرفته شدهاند «تقریرات» نامیده میشوند.
تقریرات یعنی چه؟
«تقریرات» جمع تقریر است و در فضای آموزشی، بهویژه در درسهای حوزوی و دانشگاهی، به نوشتههایی گفته میشود که بر پایه سخنان، درسها یا بیانات استاد فراهم شدهاند. یعنی اصل مطلب از گفتار و توضیح استاد میآید و سپس شاگرد یا نویسنده آن را ثبت و مرتب میکند.
پس تقریرات به معنای «نوشتههای برگرفته از بیان استاد» است، نه اینکه خود تقریر در اصل به معنی نوشتن باشد.
تقریر در متنهای درسی
در کتابهای فارسی و نمونهسؤالها، تقریر معمولاً به معنی بیان کردن، گفتن یا شرح دادن میآید. مثلاً اگر جملهای بگوید «این مطلب را به خوبی تقریر کرد»، یعنی آن مطلب را خوب بیان و توضیح داد.
- اگر جمله درباره سخن، درس، استاد، مطلب یا توضیح باشد، معنی «بیان کردن» مناسب است.
- اگر جمله درباره قلم، نوشتن و نگارش باشد، معمولاً «تحریر» واژه مناسبتر است.
- اگر متن قدیمی باشد، ممکن است معنی «قرار دادن» یا «اقرار کردن» هم مطرح شود.
جملهسازی با کلمه تقریر
چند نمونه جمله ساده و درست با واژه تقریر:
پاسخ کوتاه برای تکلیف
اگر فقط یک پاسخ کوتاه برای دفتر یا امتحان میخواهید، این جمله مناسب است:
تقریر یعنی بیان کردن، گفتن، شرح دادن و روشن کردن مطلب؛ و با «تحریر» که به نوشتن مربوط است فرق دارد.
نکتههای سریع
- معنی رایج تقریر در فارسی درسی، بیان کردن است.
- تقریر بیشتر به گفتار مربوط است، تحریر بیشتر به نوشتار.
- تقریرات یعنی نوشتههایی که از گفتار یا درس استاد فراهم شدهاند.
- متضاد تقریر در معنی بیان کردن میتواند سکوت یا کتمان باشد.
- در معنی قدیمیتر، تقریر میتواند به قرار دادن یا اقرار آوردن هم اشاره کند.
جمعبندی
معنی کلمه تقریر، بیان کردن، گفتن، شرح دادن، اظهار کردن و روشن کردن مطلب است. این واژه در متنهای درسی بیشتر با گفتار و توضیح شفاهی ارتباط دارد و نباید آن را ساده با «نوشتن» یکی دانست. تحریر به نوشتن و نگارش مربوط است، اما تقریر بیشتر به بیان و شرح مطلب. در کاربردهای قدیمیتر، تقریر میتواند به معنی قرار دادن یا به اقرار آوردن هم باشد.