در بعضی جدولها سرنخ به جای یک واژه کوتاه، یک توضیح کامل میدهد؛ مثل همین عبارت که میپرسد «اصطلاحی به معنی مغرور بودن و خود بزرگ بینی به کار برده می شود». در چنین سرنخی باید دنبال یک ضربالمثل یا عبارت کنایی باشیم، نه فقط کلماتی مثل تکبر و غرور.
پاسخ اصلی این سرنخ چیست؟
برای سرنخ «اصطلاحی به معنی مغرور بودن و خود بزرگ بینی به کار برده می شود در جدول»، پاسخ اصلی از بینی فیل افتاده است. این عبارت درباره کسی به کار میرود که خود را بسیار مهمتر، بزرگتر یا برتر از دیگران میپندارد و رفتار او رنگی از غرور، افاده یا خودپسندی دارد. در گفتار روزمره، شکل «از دماغ فیل افتاده» نیز بسیار شناختهشده است و در جدولها ممکن است هر دو شکل دیده شود.
نکته مهم این است که سرنخ، واژه «اصطلاحی» را در آغاز آورده است. همین کلمه مسیر حل را عوض میکند. اگر سرنخ فقط میگفت «مغرور بودن» یا «خود بزرگ بینی»، پاسخهایی مثل نخوت، تکبر، عجب، منیت یا غرور میتوانستند مطرح شوند. اما وقتی طراح میگوید اصطلاحی به این معنی، معمولاً منظورش عبارت کنایی «از بینی فیل افتاده» است.
چرا از بینی فیل افتاده یعنی مغرور؟
این اصطلاح تصویری کنایی میسازد. فیل در ذهن فارسیزبانان حیوانی بزرگ و پرهیبت است و ترکیب آن با «بینی» یا «دماغ» در زبان عامیانه به نوعی اغراق طنزآمیز اشاره میکند. وقتی میگویند کسی از بینی فیل افتاده، یعنی انگار آنقدر برای خودش شأن و جایگاه قائل است که رفتار عادی با دیگران را پایینتر از خود میداند.
در کاربرد روزمره، این عبارت معمولاً بار انتقادی دارد. یعنی گوینده میخواهد بگوید آن شخص بیجهت خودش را بزرگ گرفته، به دیگران از بالا نگاه میکند، توقع زیاد دارد یا با ناز و افاده برخورد میکند. بنابراین اگر در جدول سرنخی با مضمون غرور، خودبزرگبینی، افاده، تکبر و از بالا نگاه کردن آمد، این اصطلاح را در ذهن داشته باشید.
تفاوت شکل بینی و دماغ در جواب جدول
دو صورت «از بینی فیل افتاده» و «از دماغ فیل افتاده» از نظر معنی بسیار نزدیکاند. در زبان امروز، «دماغ» برای این اصطلاح رایجتر شنیده میشود، اما در برخی سؤالهای جدولی شکل «بینی» آمده است. اگر خود سرنخ یا پاسخ مورد انتظار در منبع جدول با «بینی» نوشته شده باشد، همان را باید حفظ کرد؛ چون جدول به تعداد خانهها و شکل دقیق حروف وابسته است.
برای حل عملی، ابتدا تعداد خانهها را بشمارید. اگر تعداد خانهها با عبارت بلند هماهنگ نیست، احتمال دارد جدول فقط بخشی از اصطلاح را بخواهد؛ مثلاً «فیل»، «دماغ فیل»، «بینی فیل» یا واژهای مثل «افاده». اما اگر خانهها برای یک عبارت چندبخشی جا دارند، پاسخ کامل «از بینی فیل افتاده» یا «از دماغ فیل افتاده» را بررسی کنید.
گزینههای هممعنی برای جدولهای کوتاهتر
گاهی جدول فضای کافی برای نوشتن کل اصطلاح ندارد. در این حالت طراح ممکن است به جای عبارت بلند، یک واژه کوتاهتر با همان معنی بخواهد. برای «مغرور بودن» و «خود بزرگ بینی» چند پاسخ جدولی مهم وجود دارد که باید کنار جواب اصلی در ذهن بمانند.
پنجحرفی و روشنترین واژه برای خود را بالاتر از دیگران دیدن. اگر سرنخ کوتاهتر باشد، گزینه بسیار محتملی است.
چهارحرفی و جدولی. برای غرور، خودپسندی، ناز و خودبزرگبینی زیاد به کار میرود.
سهحرفی و بیشتر به خودپسندی درونی اشاره دارد؛ یعنی کسی از خودش خوشش آمده و خود را برتر میبیند.
پنجحرفی و مناسب سرنخهایی مثل خودخواهی، خودمحوری و منمن کردن.
از کجا بفهمیم جواب اصطلاح است یا واژه؟
کلید تشخیص در خود سرنخ است. اگر سرنخ با کلماتی مثل «اصطلاح»، «کنایه»، «ضربالمثل»، «میگویند درباره کسی که» یا «عبارتی درباره» شروع شود، احتمال پاسخ عبارتی بالا میرود. اما اگر سرنخ کوتاه و مستقیم باشد، مثل «غرور»، «خودپسندی»، «خود بزرگ بینی» یا «مغرور»، معمولاً باید یک واژه تککلمهای بنویسید.
در این عنوان، عبارت «اصطلاحی به معنی» کاملاً نشان میدهد که جواب یک ترکیب کنایی است. پس اگر در جدول با خانههای پیوسته یا چند واژه جداشده روبهرو هستید، «از بینی فیل افتاده» انتخاب طبیعی است. اگر جدول فقط چهار یا پنج خانه دارد، سرنخ احتمالاً به شکل دیگری طراحی شده و باید به گزینههایی مثل نخوت و تکبر برگردید.
معنی دقیق اصطلاح از بینی فیل افتاده
وقتی میگوییم «فلانی از بینی فیل افتاده»، منظور این نیست که واقعاً ماجرایی درباره فیل وجود دارد. معنی کنایی این است که شخص رفتار متکبرانه دارد، خودش را خیلی میگیرد، به دیگران بیاعتنایی میکند یا گمان میکند از بقیه بالاتر است. این اصطلاح معمولاً با لحنی انتقادی یا طنزآمیز استفاده میشود.
برای مثال ممکن است کسی در جمع سلام نکند، جواب دیگران را از روی بیحوصلگی بدهد، دائماً مقام یا موفقیت خود را به رخ بکشد یا انتظار داشته باشد همه به شکل خاصی با او رفتار کنند. در چنین موقعیتی ممکن است بگویند: «انگار از بینی فیل افتاده است.» یعنی رفتار او نشانه غرور و خودبزرگبینی است.
رابطه این اصطلاح با افاده و باد دماغ
در فارسی چند تعبیر نزدیک برای غرور و افاده داریم. «باد دماغ داشتن» یعنی کسی خود را میگیرد و به دیگران از بالا نگاه میکند. «افاده آمدن» یعنی رفتار نمایشی و متکبرانه داشتن. «از دماغ فیل افتاده» هم در همین خانواده است، با این تفاوت که تصویر آن پررنگتر و عامیانهتر است.
اگر در جدول سرنخ «باد دماغ»، «افاده»، «ناز و تکبر»، «خود را گرفتن» یا «خود بزرگ بینی» آمده باشد، باید میان این خانواده واژهها جستوجو کنید. اما در سرنخ بلند فعلی، چون به طور مستقیم از یک اصطلاح پرسیده شده، پاسخ کامل کنایی مهمتر از واژههای انتزاعی است.
چگونه با حروف تقاطعی انتخاب کنیم؟
در جدولهای معمولی، حتی اگر معنی را بدانید، باید جواب با خانههای متقاطع هم جور باشد. اگر بخشی از جواب با «از» شروع میشود و بعد حرفهای «ب»، «ی»، «ن»، «ی» دیده میشود، شکل «از بینی فیل افتاده» بسیار محتمل است. اگر به جای آن حروف «د»، «م»، «ا»، «غ» در خانهها مینشیند، باید شکل «از دماغ فیل افتاده» را امتحان کنید.
اگر فقط بخشی از عبارت وارد جدول میشود، الگوهای کوتاهتر را هم بسنجید. «فیل افتاده»، «بینی فیل» یا «دماغ فیل» ممکن است در جدولهای فشرده استفاده شوند، هرچند پاسخ کامل و روشن همان عبارت بلند است. در جدولهایی که خانهها میان چند کلمه فاصله میگذارند، تعداد حروف هر بخش را جداگانه حساب کنید.
اشتباههای رایج در این سرنخ
- نوشتن فقط غرور: غرور معنی کلی است، اما عنوان از یک اصطلاح میپرسد.
- نادیده گرفتن شکل دیگر اصطلاح: اگر «بینی» جور نشد، «دماغ» را هم بررسی کنید.
- اشتباه گرفتن با اعتمادبهنفس: این اصطلاح درباره اعتمادبهنفس سالم نیست؛ درباره خودبزرگبینی و افاده است.
- بیتوجهی به تعداد خانهها: گاهی جدول فقط یک بخش از عبارت یا یک واژه هممعنی را میخواهد.
واژههای نزدیک از نظر معنی
برای اینکه در جدولهای مشابه سریعتر جواب بدهید، خوب است واژههای نزدیک را هم بشناسید. «نخوت» و «تکبر» دو پاسخ بسیار جدولی برای غرور و خودبزرگبینیاند. «عجب» بیشتر به خودپسندی درونی اشاره دارد. «افاده» به نمایش بیرونی غرور و پز دادن نزدیک است. «تبختر» هم وقتی به رفتار و راه رفتن از روی غرور اشاره شود، کاربرد پیدا میکند.
عبارت «از بینی فیل افتاده» از این نظر با همه این واژهها همخانواده است، اما چون اصطلاح است، در جدولهای عبارتی جایگاه ویژهای دارد. اگر سرنخ بگوید «رفتار مغرورانه»، ممکن است جواب «افاده» باشد. اگر بگوید «خود بزرگ بینی»، ممکن است جواب «تکبر» یا «نخوت» باشد. اگر بگوید «اصطلاحی به معنی مغرور بودن»، پاسخ اصطلاحی همین عبارت است.
نمونه کاربرد در جمله
برای فهم بهتر معنی، چند جمله ساده را در نظر بگیرید: «بعد از گرفتن آن مقام، طوری رفتار میکند که انگار از بینی فیل افتاده است.» یا «با هیچکس سلام و علیک نمیکند؛ همه میگویند از دماغ فیل افتاده.» در هر دو جمله، گوینده به رفتار مغرورانه و فاصلهگرفتن از دیگران اشاره دارد.
این نمونهها نشان میدهد که اصطلاح بیشتر درباره رفتار اجتماعی به کار میرود. یعنی شخص فقط در ذهن خود احساس برتری ندارد، بلکه این احساس را در گفتار، نگاه، برخورد یا انتظارهایش نشان میدهد. برای همین، در جدولها ممکن است سرنخهایی مثل «افادهای»، «خود را گرفته»، «مغرور و متکبر» یا «از بالا نگاهکننده» هم به همین خانواده برسند.
اگر تعداد خانهها کم بود چه کنیم؟
اگر جدول کوتاه است و جای عبارت بلند ندارد، از پاسخهای فشرده استفاده کنید. برای سه خانه «عجب» و گاهی «باد» مطرح میشود. برای چهار خانه «نخوت» یا «غرور» را بسنجید. برای پنج خانه «تکبر»، «منیت» یا «افاده» ممکن است درست باشد. برای شش خانه، «تبختر» یا «انانیت» به کار میآید. اما اینها جایگزین سرنخ فعلی فقط زمانیاند که تعداد خانهها با اصطلاح کامل سازگار نباشد.
در حل حرفهای جدول، نباید یک جواب را به زور در خانهها جا داد. معنی باید با شکل کلمه و حروف تقاطعی همراه شود. اگر طراح واقعاً اصطلاح را خواسته باشد، معمولاً خانهها به اندازه عبارت آمادهاند. اگر خانهها کماند، احتمالاً سرنخ در نسخه دیگری کوتاه شده یا فقط یکی از واژههای هممعنی را میخواهد.
جمعبندی
پاسخ سرنخ اصطلاحی به معنی مغرور بودن و خود بزرگ بینی به کار برده می شود در جدول، معمولاً از بینی فیل افتاده است. شکل بسیار نزدیک و رایج آن از دماغ فیل افتاده یا از دماغ فیل افتادن است. اگر جدول به جای اصطلاح کامل واژه کوتاه بخواهد، گزینههایی مثل تکبر، نخوت، عجب، افاده و منیت را با تعداد خانهها و حروف تقاطعی بررسی کنید.