برای سرنخ «خاصیتی در نباتات» در جدول، پاسخ رایج و دقیق اسمز است. «نباتات» در زبان قدیمیتر به معنای گیاهان است و اسمز یکی از پدیدههای مهم در جابهجایی آب میان محیط و یاختههای گیاهی به شمار میآید. کوتاهی واژه، چهارحرفی بودن و پیوند مستقیم آن با فیزیولوژی گیاه باعث شده است که طراحان جدول اغلب همین پاسخ را در نظر بگیرند.
چرا «اسمز» بهترین جواب این سرنخ است؟
انطباق معنایی
در گیاه، آب از غشاهای دارای نفوذپذیری انتخابی عبور میکند و حرکت خالص آن به اختلاف پتانسیل آب در دو سوی غشا وابسته است. این پدیده همان اسمز است. به همین دلیل، وقتی سرنخ از «خاصیت» یا «پدیدهای در نباتات» سخن میگوید، اسمز از نخستین پاسخهای علمی و جدولی است.
این واژه تنها به گیاهان اختصاص ندارد، اما در آموزش زیستشناسی معمولاً با جذب آب توسط ریشه، تغییر حجم یاختههای گیاهی و ایجاد فشار تورژسانس توضیح داده میشود؛ بنابراین پیوند آن با «نباتات» برای حلکننده کاملاً آشناست.
انطباق با تعداد خانهها
تعداد حروف: ۴ — بدون فاصله، نیمفاصله یا پسوند.
معنی اسمز به زبان روشن
اسمز حرکت خالص آب یا یک حلال از میان غشایی است که به آب اجازه عبور میدهد، اما عبور همه مواد حلشده از آن به یک اندازه ممکن نیست. در بیان ساده، آب معمولاً از سمتی که رقیقتر و دارای آبِ در دسترس بیشتری است، به سمتی میرود که محلول غلیظتر و پتانسیل آب آن پایینتر است. این جابهجایی تا زمانی ادامه پیدا میکند که اختلاف مؤثر دو سوی غشا کاهش یابد یا فشار ایجادشده با نیروی محرک اسمزی مقابله کند.
تعریف دقیقتر بر «پتانسیل آب» تکیه دارد، نه فقط غلظت. دما، فشار و مقدار مواد حلشده همگی میتوانند جهت و شدت حرکت آب را تغییر دهند. برای حل جدول، همین دانستن کافی است که اسمز به عبور آب از غشای نیمهتراوا یا دارای تراوایی انتخابی مربوط میشود.
اسمز در نباتات چه نقشی دارد؟
در یاختههای ریشه، اختلاف پتانسیل آب میان خاک، دیواره یاخته و محتویات سلولی میتواند ورود خالص آب را ممکن کند. آب پس از ورود به بافتهای ریشه، از مسیرهای گوناگون به آوند چوبی میرسد و در ادامه در سراسر گیاه جابهجا میشود. اسمز در عبور آب از غشاهای سلولی نقش اساسی دارد، اما حرکت آب در کل گیاه فقط با یک عامل توضیح داده نمیشود.
کشش ناشی از تعرق در برگها، پیوستگی ستون آب در آوندهای چوبی، اختلاف پتانسیل آب و فعالیت کانالهای آبی غشا نیز در این فرایند دخیلاند. به همین علت، جمله دقیقتر این است که «اسمز یکی از سازوکارهای مهم ورود و تنظیم آب در یاختههای گیاهی است»، نه اینکه تمام انتقال آب در گیاه صرفاً اسمز باشد.
بررسی پاسخهای جایگزین و میزان اعتبار آنها
تعداد خانههای جدول و حروف تقاطعی همیشه تعیینکنندهاند. با این حال، همه واژههای نزدیک از نظر علمی و دستوری همارز «اسمز» نیستند. مقایسه زیر نشان میدهد کدام گزینه در چه شرایطی میتواند مطرح شود.
املای درست و شکلهایی که نباید وارد خانهها شوند
صورت درست پاسخ در فارسی اسمز است. در نوشتههای آموزشی ممکن است برای نشان دادن تلفظ، آن را «اُسمُز» بنویسند، اما حرکات کوتاه در جدول وارد نمیشوند. چهار خانه باید به ترتیب با «ا»، «س»، «م» و «ز» پر شوند.
- اسمز درست است؛ حرف آخر «ز» دارد، نه «ض» و نه «ظ».
- اسموز پنج حرف میشود و شکل رایج فارسی این اصطلاح در جدول نیست.
- عسمز نادرست است؛ واژه با «الف» آغاز میشود، نه «عین».
- اسمزی زمانی درست است که پاسخ صفت بخواهد یا پنج خانه داشته باشد.
اسمز را با این پدیدههای گیاهی اشتباه نکنید
چطور با حروف تقاطعی پاسخ را قطعی کنیم؟
در جدول چهارخانهای، الگوی حروف باید به صورت ا ـ س ـ م ـ ز کامل شود. اگر حرف دوم از پاسخ عمودی «س» یا حرف آخر «ز» باشد، احتمال اسمز بسیار بالا میرود. اگر تعداد خانهها پنج باشد، ابتدا صورت دقیق سرنخ را دوباره بخوانید: ممکن است پاسخ «اسمزی» باشد، اما «تراوش» فقط وقتی قابل قبول است که حروف تقاطعی و معنای کلی جدول آن را پشتیبانی کنند.
- چهار خانه + مفهوم علمی گیاه = اسمز.
- هفت خانه + تأکید بر معادل فارسی = گذرندگی.
- پنج خانه + سرنخ وصفی = احتمال اسمزی.
- سه خانه + سرنخ بسیار عمومی درباره گرفتن آب یا مواد = شاید جذب، نه برای این سرنخ دقیق.
پرسشهای کوتاه درباره این پاسخ
آیا اسمز فقط در گیاهان رخ میدهد؟
خیر. اسمز در سامانههای زیستی و غیرزیستی دارای غشای مناسب رخ میدهد. علت حضور پررنگ آن در جدولهای مربوط به نباتات، نقش شناختهشدهاش در یاختههای گیاهی و جذب و تنظیم آب است.
آیا ریشه تمام آب را فقط با اسمز میگیرد؟
نه به این سادگی. عبور آب از غشاهای یاختهای جنبه اسمزی دارد، اما جذب و انتقال آب در گیاه نتیجه مجموعهای از اختلاف پتانسیل آب، تعرق، ویژگیهای آوندی، مسیرهای بافتی و کانالهای آبی است.
آیا «تراوش» همان اسمز است؟
تراوش معنای گستردهتری دارد و میتواند هر نوع عبور تدریجی مایع را توصیف کند. اسمز اصطلاح دقیقتری است که به حرکت خالص حلال از غشای انتخابی تحت اختلاف پتانسیل شیمیایی یا پتانسیل آب اشاره دارد.
معادل فارسی معتبر اسمز چیست؟
«گذرندگی» معادل فارسی علمی و آموزشی این اصطلاح است. با این حال، در جدولهای کلمات متقاطع، صورت کوتاه و جاافتاده «اسمز» بسیار رایجتر است.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است
اولین نفری باشید که نظر میدهد!