گران بها در جدول

مزیت «ارزشمند» این است که هم برای چیزهای مادی و هم برای مفاهیم غیرمادی کاربرد دارد. اگر عبارت کناری جدول درباره جواهر، نسخه خطی، فرش یا کالای گران باشد، این پاسخ همچنان درست است؛ اگر موضوع درباره وقت، دوستی، تجربه یا دستاورد باشد نیز معنای جمله را حفظ می‌کند.

پیش از نوشتن پاسخ، خانه‌ها را بشمارید. فاصله و نیم‌فاصله در جدول خانه جداگانه نمی‌گیرند و تنها حروف محاسبه می‌شوند.

اگر سرنخ فقط یک صفت عمومی باشد، هر سه واژه از نظر معنایی ممکن‌اند؛ اما نوع اسم کنار آن کمک می‌کند. «کتاب نفیس» طبیعی‌تر از «کتاب ثمین» در گفتار امروز است، در حالی که «گوهر ثمین» رنگ‌وبوی ادبی و کلاسیک دارد. «فرصت ارزشمند» نیز درست است، ولی «فرصت نفیس» در کاربرد معمول طبیعی نیست.

• اگر پاسخ چهار حرفی با ث آغاز می‌شود، «ثمین» تقریباً قطعی است؛ الگوی آن ث ـ ی ـ خواهد بود.
• اگر چهار حرف دارید و حرف دوم ف یا حرف آخر س است، «نفیس» را امتحان کنید.
• اگر پنج خانه و پایان تی دارید، «قیمتی» با احتمال زیادی می‌نشیند.
• اگر شش خانه و آغاز با است، «باارزش» مناسب است؛ اگر آغاز پر است، «پرارزش» را بسنجید.
• اگر هفت خانه و پایان مند دیده می‌شود، پاسخ «ارزشمند» است.

بهتر است پاسخ را تا زمانی که دست‌کم یک یا دو حرف تقاطعی تأیید نشده‌اند با خودکار قطعی نکنید؛ به‌ویژه در چهارخانه‌ای‌ها که «ثمین»، «نفیس»، «گران» و «فاخر» همگی از نظر تعداد جا می‌شوند اما دقیقاً یک کاربرد ندارند.

در متن ویرایش‌شده، صورت گران‌بها با نیم‌فاصله خواناتر و معیارتر است؛ چون از دو جزء «گران» و «بها» ساخته شده است. صورت پیوسته گرانبها نیز در فرهنگ‌ها و نوشته‌های قدیمی یا محیط‌های فاقد نیم‌فاصله دیده می‌شود. شکل جدا، یعنی گران بها، در جست‌وجوها و عنوان‌های عامیانه رایج است، اما برای نثر رسمی بهتر است نیم‌فاصله رعایت شود.

در خود جدول، تفاوت ظاهری این سه شیوه اثری بر شمار خانه‌ها ندارد: واژه از هفت حرف گ ر ا ن ب ه ا تشکیل می‌شود. همین قاعده درباره «گران‌قدر»، «گران‌مایه» و «گران‌قیمت» نیز برقرار است؛ نیم‌فاصله فقط مرز اجزای واژه را نشان می‌دهد و خانه مستقلی نیست.

• فاخر: بیشتر به معنای باشکوه، ممتاز و سطح‌بالاست. یک اثر فاخر ممکن است گران‌بها باشد، اما «فاخر» همیشه به قیمت زیاد اشاره نمی‌کند.
• عتیقه: کهنگی یا ارزش کلکسیونی را می‌رساند. هر عتیقه‌ای الزاماً گران نیست و هر چیز گران‌بهایی نیز عتیقه نیست.
• عزیز و گرامی: وقتی «گران‌بها» درباره انسان، خاطره یا رابطه به معنای دوست‌داشتنی و محترم آمده باشد مناسب‌اند، نه وقتی سرنخ درباره قیمت یک شیء است.
• بی‌بها: گاهی به معنای آن‌قدر ارزشمند که نتوان برایش قیمت گذاشت به کار می‌رود، اما می‌تواند «بدون بها» یا کم‌ارزش نیز برداشت شود؛ پس پاسخ امنی برای این سرنخ نیست مگر حروف تقاطعی آن را تحمیل کنند.
• لوکس: بر تجملی و سطح‌بالا بودن تأکید دارد و الزاماً معادل کامل «گران‌بها» نیست.

«گران‌بها» صفتی مرکب است: «گران» در این ترکیب معنای پربها و پرقیمت دارد و «بها» به قیمت یا ارزش اشاره می‌کند. بنابراین هسته معنایی واژه، «دارای ارزش زیاد» است. این ارزش می‌تواند از جنس قیمت، کمیابی، کیفیت، قدمت، اهمیت فرهنگی یا اعتبار عاطفی باشد.